Powrót do strony głównej



Historia Dworu Wilkowice

CZĘŚĆ I

Poprzez nazwę Dwór Wilkowice należy rozumieć grupę obiektów materialnych, takich jak zabudowania dworskie wraz z przyległym parkiem i terenami rolniczymi, ale także, w szerszej perspektywie, całość zamierzeń związanych z kultywowaniem tradycji w odrestaurowanych wnętrzach dworu i na terenach zielonych, oraz ich oprawą kulturalną i artystyczną.

Dwór w Wilkowicach został wybudowany ok. 1850 roku na życzenie Leonarda Wilskiego. Dwór jest historyczną budowlą w stylu neoklasycystycznym, wzniesioną z cegły na planie wydłużonego prostokąta. Pierwotnie obejmował on tylko dzisiejszą siedmioosiową część środkową z ryzalitem zwieńczonym trójkątnym szczytem, oraz dwukolumnowym portykiem, utrzymującym taras na piętrze.

Razem z założeniem wybudowano utrzymaną również w neoklasycystycznym stylu trzyfilarową bramę wjazdową. Pokryta tynkiem brama zdobiona jest gzymsami profilowanymi i szyszkami z girlandami.

Dwór Wilkowice jest wpisany do rejestru zabytków pod numerem 594/83. Powierzchnia zabudowy Dworu zajmuje ok. 2000 m2. Jest on usytuowany w odległości ok. 80 km od Warszawy oraz ok. 67 km od Łodzi.

Dwór w Wilkowicach w obecnym kształcie jest budowlą składającą się z części parterowej z mieszkalnym poddaszem oraz czteroosiowej części piętrowej. Wyjątkowo piękny jest strych z fragmentami gontowego dachu, gdzie zawsze wisiały suszone zioła. Nastrój tworzą także znajdujące sie pod całym budynkiem wysokie piwnice z łukowym sklepieniem. Urozmaiceniem części parterowej jest piętrowy ryzalit zwieńczony trójkątnym szczytem, zdobiony dwukolumnowym portykiem podtrzymującym taras na wysokości poddasza. Zaprojektowany z tyłu Dworu kryty dachem osadzonym na czterech filarach taras stanowi naturalne połączenie Dworu z założeniem ogrodowym. Klatka schodowa wiedzie na mieszkalne poddasze i piętro. Dwór w części parterowej nakrywa dach trójpołaciowy, część piętrową – czterospadowy 1. Wewnątrz w salonie znajdują się dwie charakterystyczne kolumny toskańskie, dzięki którym sala otrzymała nazwę Sali Kolumnowej. W Dworze znajdują się stropy drewniane z resztkami sztukaterii, na której podstawie został odrestaurowany cały kompleks sztukateryjno-gzymsowy wieńczący historyczną część Dworu.

Rezydencję otacza park krajobrazowy z połowy XIX w., przekomponowany w 1910 r., podobnie jak park w pobliskiej Rossosze, według projektu Stefana Celichowskiego.

W okresie dwudziestolecia międzywojennego, ok. 1925 roku, Tytus Wilski (syn Ignacego, wnuczek Leonarda) rozbudował Dwór w Wilkowicach, w wyniku czego powstała obecna bryła budynku o powierzchni 2 tys. m. kw.. Dobudowano na planie zbliżonym do kwadratu czteroosiową piętrową ceglaną oficynę. Na wysokim podpiwniczeniu jest piętrowa, trzytraktowa oficyna-z czterospadowym dachem ze strony północnej, krytym papą. Posiada stropy drewniane i podłogi z desek. Interesująca jest klatka schodowa z balustradą z tralek. Na podstawie zachowanej jedynej pochodzącej z epoki tralki została przeprowadzona rekonstrukcja przywracająca oryginalny urok całej konstrukcji balustrady.

CZĘŚĆ II

Historia rodu, do którego należała wieś Wilkowice, sięga XV wieku. Protoplastą wymienionym w źródłach historycznych był sędzia ziemi rawskiej oraz rajca i prokurator warszawski w latach 1491 – 1516 Piotr Wilk,. Kolejnym członkiem rodu zapisanym w annałach był Aleksander Wilk, przedstawiciel województwa rawskiego na sejm elekcyjny Jana III Sobieskiego.

W 1799 r. Henryka Katarzyna z Fergassów Tepperów Arndtowa kupiła Wilkowice od Wilhelma Augusta Arndta. Następnie, po śmierci tejże dziedziczki 3 marca 1834 r., dobra przeszły w spadku na sześcioro dzieci będących jedynymi sukcesorami (akt notarialny z czerwca 1836 r) - Filipina Maria z Arndtów Tahufinowa, Konstancja Eleonora, Piotr Wilhelm, Zofia Maria, Piotr Jan, Paweł Dawid. W 1836 r. w drodze licytacji cały majątek kupił Leonard Wilski.

Druga część majątku Wilkowice w końcu XVIII w. należała do Jana Kozłowskiego. W 1807 r. majątek od Jana Kozłowskiego nabył Franciszek Kozłowski. Po śmierci Franciszka Kozłowskiego w dniu 29.04.1830 r. własność przeszła w spadku na siedmiu "sukcesorów" tj. Jana, Tomasza, Teodora, Andrzeja, Piotra i Balcera Kozłowskich (synów) oraz Juliannę z Kozłowskich Chrapkiewiczową. Jan Kozłowski i Julianna z Kozłowskich Chrapkiewiczowa swoją część dóbr sprzedali Jakubowi Sokolnickiemu. W 1835 r. Andrzej i Piotr Kozłowscy także sprzedali swoje części Pawłowi Rostkowskiemu. Tym sposobem dobra te stały się własnością Jakuba Sokolnickiego, Pawła Rostkowskiego. Tomasza, Teodora i Balcera, braci Kozłowskich. W czerwcu 1836 r. Tomasz Kozłowski sprzedał swoją część Pawłowi Rostkowskiemu, a ten w tym samym roku sprzedał swą część Jakubowi Sokolnickiemu. W lipcu 1836 r. Jakub Sokolnicki na licytacji nabył część należącą do Franciszka Kozłowskiego. W lipcu 1837 r. dobra od Jakuba Sokolnickiego kupił Leonard Wilski. W 1875 r. właścicielem Wilkowic został Ignacy Wilski. Następnie właścicielem, aż do reformy rolnej, był Tytus Leonard Wilski syn Ignacego i Albiny z domu Sokolnickiej, który wziął ślub w katedrze Wileńskiej w dniu 10 lutego 1903 r. z Marią z Montwiłłów. Maria zmarła w 1930 r 2.



W roku 1926 Tytus Wilski przekazał wsi Wilkowice część ziemi, na której pobudowano Ochotniczą Straż Pożarną.

W rękach rodu Wilskich dwór pozostawał aż do zakończenia II wojny światowej. Ostatnimi właścicielami dworu byli: poległy 5 października 1939 roku w bitwie pod Kockiem adwokat Tytus Jerzy Wilski, oraz jego teść Tytus Wilski, który opuścił dwór w roku 1946.





W czasie wojny Dwór Wilkowice był schronieniem dla wielu postaci polskiej kultury, sztuki, nauki i biznesu. Przebywali tu między innymi: pianista Henryk Sztompka, śpiewaczka Wanda Roesler-Stokowska z córkami, późniejszy rektor Akademii Medycznej Dąbrowski oraz dziedziczka Krystyna Strzembosz. Pod przybranym nazwiskiem ukrywali się tu również żona, córka, syn i wnuczka generała Andersa. To tutaj narodziła się legenda o jego powrocie na białym koniu i wyzwoleniu Polski spod okupacji.

W sierpniu 1941 roku po nominacji Generała Władysława Andersa na dowódcę Armii Polskiej, żona Generała Władysława Andersa – Irena z domu Jordan-Krąkowska, pod zmienionym nazwiskiem Irena Miłosz, w obawie o swoje bezpieczeństwo wyjechała do majątku Wilkowice, należącego do rodziny Wilskich.

Tytus Wilski był w tym czasie filistrem Arkonii. W ucieczce przed Gestapo córka Generała Andersa - Hanisia wraz córką Ewą również wyjechały do Dworu w Wilkowicach.





(A. Anders-Nowakowska, córka Gen. W. Andersa - „Mój Ojciec Generał Anders”)

„Muszę stwierdzić, że od tej pory do samego końca wojny był to dla nas prawdziwie rodzinny dom, do którego zawsze wracaliśmy z największą radością.”
„W Wilkowicach siadało do stołu co najmniej 40 tak zwanych rezydentów, to znaczy przyjaznych krewnych, znajomych i nieznajomych, którzy wyrzuceni ze swoich domów przez Niemców szukali jakiegoś miejsca, żeby się schronić. Prezes Tytus Wilski i jego córka Alusia przyjmowali wszystkich z otwartymi ramionami. Między innymi spotkałam tam Zosię Gutowską, z dwoma synami. Nasza Ewunia dołączyła do pokoju, w którym mieszkały spokrewnione z właścicielami Maryjka i Krysia Strzembosz, wnuczki malarza Wierusz-Kowalskiego, będące w podobnym jak Ewa wieku.”3
Anna Anders-Nowakowska - Córka Gen. W. Andersa

„W majątku mojej ciotki Aleksandry Wilskiej, w Wilkowicach, powiat Rawa Mazowiecka, na dłużej lub krócej znajdowało schronienie wiele osób (bywał pianista Henryk Sztompka, śpiewaczka Wanda Roesler-Stokowska z córkami, późniejszy rektor Akademii Medycznej Dąbrowski i wielu innych). Przez pewien czas przebywała w Wilkowicach żona Andersa, występująca jako Irena Miłoszowa z córką Hanisią i synem Jerzym (który podczas szkarlatyny uczył mnie tabliczki mnożenia). Była tam również wnuczka gen. Andersa, córka Hanisi dwu-trzy-letnia Ewa, która mieszkała razem ze mną (wtedy 7-letnią) i moją młodszą siostrą w jednym pokoju.”4
Maria Strzembosz, Warszawa

Po odzyskaniu niepodległości i przejęciu władzy przez rząd komunistyczny, Dwór Wilkowice został przejęty na własność państwa i w ciągu następnych dziesięcioleci pełnił różne funkcje (szkoła, spółdzielnia rolnicza, poczta), popadając w coraz gorszą kondycję, co trwało i pogłębiało się aż do 2006 r.





CZĘŚĆ III

Dziś zespół dworsko-parkowy w Wilkowicach, tak jak zdecydowana większość tego typu obiektów na terenie powiatu rawskiego, jest własnością prywatną. Dwór pozyskał właścicielkę, która studiowała sztukę, pedagogikę, dyplomację oraz rolnictwo. Różnorodna wiedza i doświadczenie pozwala na tworzenie harmonijnej wizji przyszłości i projektowanie rozwoju Dworu oraz stwarzają warunki do realizacji misji..

Dokupiono kolejne tereny przyległe do dworu: 11,11 ha w 2007 r., 0,12 ha w 2008 r. oraz 5,18 ha w 2009 r. Ostatecznie powstała rezydencja o powierzchni 18 ha, w skład której wchodzą:
1. Park krajobrazowy (z połowy XIX w. wg projektu Stefana Celichowskiego - w rejestrze zabytków pod numerem 481);
2. Pole ekologiczne (pod uprawy warzyw i ziół);
3. Łąki; 4. Stawy;
5. Winnice;
6. Sad;
7. Zagajnik akacjowy z polaną;
8. Nieużytki (zadrzewione);
9. Plac gospodarczy;
10. Dwór
11. Budynki dworskie







1) Piotr Solle, Powiat rawski. Przewodnik turystyczny, Łódź 2010

2) Archiwum Państwowe z Rawie Mazowieckiej. Wykaz hipoteczny, syg.873 oraz Dobra Wilkowice AB syg.43;
G. Ciołek, W. Plapis, Materiały do Słownika twórców ogrodów polskich, PWN, 1968 r.;
Z. Matuszewski, Powiat rawsko-mazowiecki, Rawa Mazowiecka, 1929 r.;
Polski Słownik Biograficzny pod red. W. Konopczyńskiego, Kraków;
Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich pod red. F. Sulimierskiego, B. Chlebowskiego, W. Walewskiego, Warszawa 1902 r.

3) A. Anders-Nowakowska, córka Gen. W. Andersa „Mój Ojciec Generał Anders”, Oficyna Wydawnicza RYTM, Warszawa 2007, s.98

4) A. Anders-Nowakowska, „Mój Ojciec Generał Anders”, Oficyna Wydawnicza RYTM, Warszawa 2007, s.99-100.


© 2011 Dwór Wilkowice